Een goed toestel verdient een goede antenne én een goede kabel. In dit artikel leggen we in praktische “Shiptron-taal” uit waar je op moet letten bij de keuze van een marifoonantenne op een jacht, welke kabel je gebruikt, waarom gain-antennes verboden zijn volgens RAINWAT en waarom de winter hét moment is om alles kritisch na te lopen.
Antennekeuze op een jacht
Op een jacht hoort een volwaardige marifoonantenne van professionele kwaliteit, zonder gain-versterking. Antennes uit de AC Antennas CELmar-0-serie of CX4-serie zijn daar specifiek voor gebouwd: robuust, zeewaardig en afgestemd op de marifoonband (156-162 MHz). Deze sprieten verdragen trillingen, wind en zout zonder morren en geven een betrouwbaar zend- en ontvangstpatroon rondom het schip.
Belangrijk bij de keuze:
– Neem een echte marifoonantenne van ongeveer 1 meter of langer, geen kort noodsprietje of gain-model (met versterking).
– Let op maritieme geschiktheid: mechanische sterkte, waterdichtheid, UV-bestendigheid.
Waarom geen antenne met gain (>1.5 dB)?
Volgens het RAINWAT-arrangement (hoofdstuk 2.2 Antennas) moeten antennes omnidirectioneel zijn in het horizontale vlak. Antennes met een gain >1.5 dB of < -3 dB t.o.v. een λ/2-dipool zijn niet toegestaan.
In de RAINWAT arrangement staan de regels waaraan marifoon installaties in Nederland (en andere staten die grenzen aan het Rijn/Donau gebied) moeten voldoen. (https://rainwat.ctu.gov.cz/sites/default/files/obsah/dynamicky-obsah/soubory/rainwat-arrangement-eng.pdf)
Waarom deze strenge limiet?
– Gain-antennes (3 dB of meer) drukken het stralingspatroon plat: minder signaal omhoog/omlaag, meer horizontaal. Op een rollend jacht mis je daardoor verbindingen met hoger/lager gelegen schepen of stations.
– Een 0 dB omnidirectionele antenne geeft een mooie donut-straling: rondom gelijkmatig én voldoende verticaal bereik voor betrouwbare communicatie in alle omstandigheden.
Extra eisen uit RAINWAT: antennes moeten minstens 4 m van metalen massa’s worden opgesteld en goed zijn “ontkoppeld” van andere VHF-sets. Dit heeft niks met gain te maken, maar met de afstand tot metalen oppervlakken zoals de mast van een jacht. Te kleine afstand veroorzaakt reflectie terug de antenne in en een **blinde vlek** waar de antenne is afgedekt. De antenne moet daarom geheel boven de mast uitsteken. Dit is duidelijk voor aluminium masten maar denk bij houten masten ook aan het metalen beslag, dat verstorend kan werken.
Belangrijk! Antennes vlak naast elkaar (bijv. 2 marifoonantennes of marifoon + AIS) beïnvloeden elkaar: zendvermogen van het ene apparaat straalt direct de andere antenne in, waardoor die “doof” wordt. Sommige marifoons of AIS-apparaten raken hierdoor zelfs defect.
Waarom geen korte 1/4-golf spriet?
Korte 1/4-golf antennes lijken op papier aantrekkelijk, maar aan boord pakt dat vaak slecht uit, zeker op een zeiljacht:
– Ze zijn sterk afhankelijk van een goed grondvlak, een metalen vlak met een oppervlakte van minimaal 1m2 . Op een jacht is dat grondvlak direct onder de antenne normaal niet aanwezig. De antenne wordt op de mast of op een railing gemonteerd. Het stralingspatroon wordt daardoor onvoorspelbaar en gaat bij helling deels de lucht in in plaats van over het water.
Een langere spriet van rond de meter (praktisch gezien een 1/2-golf-configuratie) is ontworpen om ook zonder perfecte grondplaat een nette, horizontale afstraling te geven, en presteert merkbaar beter op een masttop of hekstoel wanneer het schip rolt en scheef gaat.
De coaxkabel: H155 of Aircell 7
De antenne alleen is niet genoeg; de coaxkabel bepaalt hoeveel signaal er onderweg verloren gaat. Zeker de lengte naar een masttop tikt hard aan in demping.
Aanbevolen:
– H155 of Aircell 7 als hoofdleiding tussen marifoon en antenne. Deze ldubbel afgeschermde low-loss kabels houden duidelijk meer vermogen over aan de antenne dan standaard RG58.
– Degelijke, passend geperste of gesoldeerde connectoren, en altijd (!) waterdichte afwerking met goede zelfvulkaniserende tape of verlijmde krimpkous.
Te vermijden:
– RG58 als vaste hoofdkabel op een jacht, vooral niet naar de masttop: de demping is simpelweg te hoog. Boven de 10 meter RG58 kabel blijft er maar 50% van het signaal over (zenden en ontvangen).
– Oude, uitgedroogde of beschadigde kabels; een beetje corrosie of vocht in de mantel kan je bereik flink beperken. Coax kabel is door de gevlochten mantel hygroscopisch. Als vocht naar binnen kan (door een kleine beschadiging) dan slurpt de kabel het vocht helemaal omhoog. Gecorrodeerde stekkers (groen) geleiden niet meer goed.
Winter: hét moment voor controle
De winter, wanneer de mast plat ligt, is het ideale moment om de complete marifoon- en AIS antenne installatie kritisch te bekijken:
– Visuele controle: loop de volledige coaxkabel na, van marifoon tot antenne. Let op knikken, pletten, scheurtjes in de mantel, verkleuring, corroderende connectoren en geïmproviseerde reparaties.
– Bevestigingen: controleer klemmen, doorvoeren en het antennevoetje; alles moet stevig, roestvrij en waterdicht zijn. Controleer ook antenneposities t.o.v. mast en andere antennes.
– Meting met SWR-meter: laat de installatie eventueel doormeten met een geschikte SWR-meter. Een nette SWR-waarde (onder 1.5:1) laat zien dat antenne, kabel en connectoren samen goed werken.
Juist in de winter heb je de ruimte om rustig te werken, de mast op de bok te leggen en eventuele kabels te vervangen of te upgraden naar H155 of Aircell 7 zonder acrobatiek in de mast.
Praktisch Shiptron-advies
In praktijktaal samengevat:
– Kies een omnidirectionele marifoonantenne zonder GAIN van minimaal ca. 1 meter
Een populaire goede antenne voor zeiljachten is de Celmar 0-1, een RVS spriet antenne met goede eigenschappen. De sterke, Marine-grade RVS spriet, is vrij stijf zodat deze niet te veel doorbuigt of gaat slingeren.
Je kunt ook kiezen voor de CX-4 antenne, een UV-bestendige fiber witte staaf antenne, met zeer goede zend/ontvangst eigenschappen, en zeer goede mechanische kwaliteit. Deze antenne is ook geschikt voor arctische omstandigheden en trillingen. Steekt de antenne boven de mast uit, dan moet je er natuurlijk geen brug mee aantikken. De fiber staaf antenna breekt, terwijl de RVS spriet een aardig eindje mee kan buigen zonder schade.
– Monteer volledig boven de mast uit om reflectie te voorkomen en plaats de antenne horizontaal minimaal 1m van andere VHF-antennes, zodat de zend energie niet via de andere antenne retour komt en die ontvanger doof of defect maakt.
Gebruik eventueel een AIS-splitter (True Heading AIS-VHF) om de AIS en de marifoon op 1 antenne in de mast aan te sluiten.
– Leg een lage-verlies coaxkabel (H155 of Aircell 7) in één stuk naar de antenne, met goede connectoren.
– Gebruik de winter om alles na te lopen, posities te checken en eventueel SWR te meten.
Zo voldoe je aan RAINWAT, voorkom je storingen en blinde vlekken, en heb je maximaal veiligheidsbereik.
TIP!
Besteed je geld niet aan een speciale noodantenne, deze is vaak te kort en Kwalitatief Zeer Teleurstellend. Leg in plaats daarvan een volwaardige Celmar0-1 rvs sprietantenne achter de bank of in een kooi, met 10 meter kabel en een zak ty-raps. Daarmee heb je ingeval van nood (mast overboord) een goede antenne, die je zo hoog mogelijk kunt bevestigen. Tegelijkertijd heb je daarmee een goede reserve antenne aan boord, mocht je standaard VHF antenne defect raken onderweg.